مقاله‌ محوری بلای جان هوش مصنوعی

تعداد اندک شرکت‌های دانش‌بنیان بر پایه‌ هوش مصنوعی

آنا: نظر شما درباره عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان که در حوزه هوش مصنوعی فعالیت دارند، چیست ؟

فراهانی: در خصوص شرکت‌های دانش‌بنیان، طبق آمار هیئت علمی فناوری ریاست جمهوری حدود۹۰ شرکت به ما معرفی شده که در حوزه هوش مصنوعی به صورت خاص محصول دانش‌بنیان دارند؛ اما ما یک سری شرکت داریم که سیستم حسابداری دارند و در آن از نرم افزار و سامانه‌های کاربردی هوش مصنوعی استفاده می‌کنند؛ بنابراین نمی‌توانیم بگوییم اینها شرکت هوش مصنوعی دانش‌بنیان هستند چون پایه محصولی که دانش‌بنیان شده است،‌ هوش مصنوعی نیست و تنها از کاربردهای آن استفاده کرده‌اند. اما برخی از شرکت‌ها از پایه هوش مصنوعی هستند و محصولی که تولید کرده‌اند،‌ صرفاً در این حوزه است. از این رو به صورت کلی می‌توان گفت که در زمینه کاربردی سازی این فناوری در کشور خیلی عقب هستیم.

برای پیشرفت در این حوزه معاونت علمی باید اعلام کند که در سال تعداد مشخصی شرکت هوش مصنوعی در موضوعات مختلف فعالیت کند تا سرمایه گذاری لازم انجام شود و یا مشخص کند که در کشور در کدام حوزه‌ها ضعف داریم و از طریق وزارتخانه‌ها و مراکز پژوهشی در کشور از این نوع پروژه‌ها داشته باشد و به شرکت‌های خصوصی بودجه پرداخت کنند تا این کار توسط شرکت‌های خصوصی صورت بگیرد. مثلا پژوهشگاه آی سی تی، مخابرات و یا پژوهشگاه پولی بانکی بانک مرکزی و پژوهشگاه‌های مختلف که در کشوروجود دارند باید تعریف پروژه کنند و این پروژه‌ها را دانشجویان و یا شرکت‌ها انجام دهند تا اکوسیستم فعال شود؛ اما متأسفانه ما هیچ کاری نکردیم و تنها کاری که انجام شده،‌ تخصیص مرکز شورا بوده که هنوز نه ساختار درستی دارد و نه خروجی مناسبی دارد.

لزوم نیاز به اپراتورهای تخصصی هوش مصنوعی/ چالش نبود بانک داده در کشور

آنا: با توجه به فرموده مقام معظم رهبری که ایران باید جزء ۱۰ کشور برتر هوش مصنوعی باشد، اکنون جایگاه ایران کجاست؟

فراهانی: مقام معظم رهبری فرمودند که ما باید جزو ۱۰ کشور برتر دنیا باشیم ولیکن اگر ما جزو۱۰ کشور برتر خاورمیانه هم باشیم خوب است؛ چون وضعیت ما به لحاظ پردازشی مناسب نیست و تحریم هستیم و حتی یک اپراتور نداریم و بنده معتقدم که برای حوزه‌های مختلف اپراتورهای مختلف نیاز داریم. یک اپراتور نمی‌تواند داده‌های مختلف مربوط به یک موضوع را در یک جا تجمیع کند و در اختیار ما قرار دهد، از این رو بهتر است در حوزه‌های مختلف اپراتورهای ارائه دهنده پردازش سریع هوش مصنوعی را داشته باشیم. مثلا در حوزه بانکی یک اپراتور،‌ حوزه علمی (دانشجویان و اساتید دانشگاه) یک اپراتور، صنایع یک اپراتور و بهداشت و ….

همچنین باید علاوه بر اینکه در حوزه پردازنده ارائه سرویس دهیم باید دیتاسرویس هم داشته باشیم. یعنی به جای اینکه دانشجویان روی دیتا صفر‌های خارجی کار کنند که عملا نادرست است، باید روی دیتا‌های صفر‌های ایرانی کار کنند. مثلا در زمینه بانکی، دیتا بیس مرجع بانکی نداریم پس باید دیتا‌ها را آماده سازی کنیم، دیتا‌های خاص را بیرون بیاوریم و در اختیار دانشجویان قرار دهیم ولیکن این کار را انجام نمی‌دهیم. در نتیجه در بحث پردازشی و بحث دادگان اطلاعاتی و مجموعه داده‌هایی که بتوان روی آن تحقیق کنند، مشکل داریم. در حوزه‌های مختلف اپراتور‌های مختلف پردازش هوش مصنوعی را داشته باشیم. همانطور که گفتم طبق اعلام معاونت علمی ۹۰ شرکت هوش مصنوعی در کشور داریم در حالی که برخی از این شرکت‌ها یک محصول را تولید کردند که هیچ گاه کاربردی نبوده است.

سطح بالای علمی مقالات هوش مصنوعی ایران نسبت به عربستان و امارات/ ضعف در سرمایه‌گذاری و جذب متخصص

آنا: به امارات و کاربردی سازی این فناوری در این کشور اشاره کردید، لطفا بیشتر در این باره توضیح دهید.

فراهانی: اگر مقاله‌هایی که دانشگاه‌های عربستان و امارات منتشر می‌کنند را بررسی کنید متوجه می‌شوید مقالات علمی سطح بالایی نیستند و حتی قابل مقایسه با مقالات ارائه شده در کشورمان نیست؛ اما متأسفانه کشور امارات و کشورهای حاشیه خلیج فارس در جذب نیروهای متخصص کشورمان به شدت خوب عمل کرده است و به‌زودی شاهد انفجار علمی را در کشورعمان نیز خواهیم بود. در کشور عربستان هم همینطور، کشور عربستان متخصص آنچنانی ندارند اما در جذب متخصص و کاربردی سازی هوش مصنوعی در کشور کار می‌کنند و کاری که ما انجام نمی‌دهیم و سرمایه گذاری نکردیم.

اگر کشور ما بخواهد در زمینه هوش مصنوعی اتفاقات مثبت داشته باشد دستگاه‌های دولتی باید ملزم به اجرای پروژه‌های کاربردی در زمینه هوش مصنوعی شوند، الزام دیگری این است که این پروژه‌ها را به دانشگاهیان و شرکت‌های خصوصی سپرده شود

مقاله محوری بلای جان هوش مصنوعی

آنا: ما ظاهرا در مقاله محوری رتبه بالاتری نسبت به کاربردی سازی داریم؟

فراهانی: در کشور ما بیشتر از هر چیز به رتبه آی اس آی(ISI‌) اهمیت می‌دهند و این برای جامعه علمی ما معظل است زیرا به محض اینکه رتبه پائین می‌آید، نگران می‌شویم چون مسئله ارزشمندی برای کشور ماست در حالی که در کشورهای دیگر این حالت وجود ندارد مقالات زیادی برای مجله‌های علمی تخصصی ایرانی ارسال می شود اما متأسفانه اینها داوری ندارند. داوری‌ها به کندی انجام می شود و به همین علت افراد علاقه نشان نمی‌دهند که بخواهند مقالات خود را به این مجلات که دیر جواب می دهند، ارسال کنند. این معضلی جدی در کشور ماست که متاسفانه فقط به دنبال این هستیم که مقاله‌ای را تولید کنیم و به خارج از کشور بفرستیم.

باید دستگاه‌های دولتی را ملزم به اجرای پروژه‌های کاربردی هوش مصنوعی کنیم

بنابراین برای توسعه هوش مصنوعی در کشور دو موضوع باید باهم حل شود، یک بحث کاربردی‌سازی و دیگری بحث مهاجرت. پیشنهاد بنده به وزیرعلوم این بود که در زمینه هوش مصنوعی خصوصاً سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های دولتی کشور ملزم باشند که در سال یک سری پروژه‌ها را در حوزه هوش مصنوعی تعریف کنند و به دانشگاهیان (دکترا و ارشد) بسپارند. اگر این پروژه‌ها را بگیرند، دانشجوی فوق لیسانس ما درگیر یک پروژه عملیاتی واقعی برای حفظ دستگاه دولتی می‌شود و این باعث ماندگاری افراد در کشور می‌شود. این چند دستاورد خوب دارد، اول دستگاه‌های دولتی پروژه کاربردی در حوزه هوش مصنوعی انجام می‌دهند، دوم با درگیر کردن دانشجویان ارشد و دکترا در پروژه‌های عملیاتی از مهاجرت جلوگیری می‌کنیم، سوم امتیازات اساتید را براساس این پروژه‌های عملیاتی تعریف و به کاربردی سازی علم جهت دهی می‌کنیم. این مسئله بسیار مهمی است و نهایتا همه اینها منجر به این می‌شود که شاخص ۹۴خودمان را کاهش دهیم و به رتبه‌های بالاتر برسیم.

دستاورد خوب دیگر این است که دستگاه‌های دولتی زمانی که بخواهند پروژه کاربردی هوش مصنوعی تعریف کنند، نیاز به پردازنده دارند و در نتیجه آنجا هم یک سری از دستگاه‌ها ملزم می شوند که گام‌هایی در تهیه و آماده سازی این اپراتورها بردارند و بدین سان همه با هم جلو می‌روند. اگر کشور ما بخواهد در زمینه هوش مصنوعی اتفاقات مثبت داشته باشد دستگاه‌های دولتی باید ملزم به اجرای پروژه‌های کاربردی در زمینه هوش مصنوعی کنیم. الزام دیگری این است که این پروژه‌ها را به دانشگاهیان و یا شرکت‌های خصوصی بسپاریم.